دانلود رایگان مقاله بررسی تحلیل وضعیت کاربری زمین و توسعه فضای شهری

دانلود مقاله بررسی تحلیل وضعیت کاربری زمین و توسعه فضای شهری

(مطالعه موردی: شهر الشتر)

چکیده

  یکی از محورهای اصلی برنامه­ریزی شهری، برنامه­ریزی کاربری زمین است، موضوع  اصلی در آن نحوه تخصیص زمین به کاربری­های مختلف و هماهنگ کردن آن­ها با یکدیگر است، توسعه فضای شهری نشأت گرفته از این نحوه تخصیص کاربری زمین می­باشد.  امروزه گسترش فضای شهری موجب کمبود خدمات و امکانات شهری و مشکلات زیست محیطی متعددی گردیده که تمامی این موارد ارتباط  مستقیمی  با کاربری  زمین  دارند. توجه به مسأله­ی برنامه­ریزی کاربری زمین می­تواند  نقشی مهم و تعیین کننده در روند توسعه فضای شهری و کاهش مشکلات آن داشته باشد. شهر الشتر به دلیل بی توجهی و سلیقه­ای عمل کردن با مشکلات یاد شده دست به گریبان است. هدف مقاله حاضر، مطالعه و  تحلیل  انواع کاربری­های شهری، سرانه آن و  نحوه پراکنش این کاربری­ها در سطح شهر و شناسایی نارسائی­های موجود در این زمینه و روند توسعه فضای شهری است. در نهایت با مقایسه کاربری­های موجود با سرانه­های استاندارد، کمبودهای هر کاربری مشخص و مکان قرارگیری کاربری­ها  جهت  توسعه  فضای شهر در آینده ارائه گردد. بر این اساس  ابتدا اطلاعات مورد نیاز جمع­آوری گردید، سپس به ارزیابی اطلاعات و تحلیل داده­ها و تهیه، تولید  نقشه­ها با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) پرداخته شده است. از مطالعه و تحلیل کاربری­های مختلف شهری الشتر این نتیجه حاصل شده که وضعیت کاربری­ها و خدمات در سطح شهر نامطلوب و از لحاظ سرانه موجود در شهر اگر سه کاربری مسکونی، سواره رو و زمین خالی را خارج کنیم فقط ۱۳/۷۹ درصد به کاربری­های دیگر اختصاص داده شده، که بسیار پایین­تر از سرانه استاندارد پیشنهادی است و ۶۲/۵ درصد پراکنش کاربری­ها در سطح شهر در نیمه مرکزی و شمالی شهر قرار گرفته است، که با ادامه این روند توسعه فضای شهری به سمت زمین­های کشاورزی مرغوب پیش رفته و شهر از توسعه موزون و هماهنگ باز مانده و توسعه  طولی در پی خواهد داشت.

واژه­های کلیدی: شهر – کاربری زمین – توسعه فضای شهر- سرانه – پراکنش –  الشتر

۱– مقدمه

      نقش برنامه­ ریزی شهری تخصیص بهینه زمین و تعیین زیر ساخت­های لازم  به انواع کاربری­ها بطور علمی و کارآ است، بر این اساس، توسعه فضای شهری به تبعیت از تخصیص صحیح کاربری­های زمین تحقق ­پذیر می­باشد. کاربری­های زمین شهری بر روی شکل شهر، توزیع جمعیت و به واسطه آن بر روی شاخص­های اجتماعی، اقتصادی، بهداشتی، روانی، و هوای شهر میزان سر زنده بودن مردم و حتی کالبدی فیزیکی شهر تأثیر مستقیم دارد، این وضعیت موجبات توسعه شهر به یک سمت خاص را فراهم می­نماید، و توسعه یک بخش از شهر را نسبت به سایر نقاط شهر رونق می­بخشد. استفاده از زمین برای کاربری­های مختلف و تعیین مکان استقرار فعالیت­هاست. البته تنها تقسیم زمین و تدوین مقررات استفاده از آن مد نظر نیست، بلکه تمام ابعاد (فیریکی-کالبدی، اقتصادی و اجتماعی) و عوامل مؤثر در کاربری زمین (اقتصادی، اجتماعی، منابع عمومی، محیط زیست، ایمنی، مدیریت و سایر عوامل مؤثر) مورد مطالعه قرار می­گیرد.

یکی از محورهای اصلی برنامه ریزی شهری، برنامه­ ریزی کاربری زمین است، موضوع اصلی در برنامه­ ریزی کاربری زمین، نحوه  تخصیص زمین  به کاربری­های مختلف و هماهنگ کردن آنها با یکدیگر است، که در صورت دارا بودن این هماهنگی بین کاربری­ها مختلف می­توان انتظار  یک  توسعه فضای شهری مناسب و درخور توجه را داشت. سرانه کاربری زمین بر خلاف  پنداشت اولیه، یک پدیده صرفاً کالبدی و فنی نیست، بلکه  تبلور و بیان کمی مجموعه سیاست­ها، روش­ها و الگوهایی است، که برای تعیین انواع کاربری­ها، تقسیم زمین، توزیع فضایی فعالیت­ها،  ضوابط  منطقه ­بندی ، تدوین استانداردهای کاربری زمین به کار گرفته می­شود.

فضای شهری ساختاری است سازمان یافته، آراسته و واجد نظم، به صورت کالبدی برای فعالیت انسانی و بر قواعد معین و روشنی استوار است  فضای شهری به ترکیبی اطلاق می­شود، که از فعالیت­ها، بناهای مختلف فرهنگی، اجتماعی، اداری، تجاری و مانند آن و عناصر و اجزای شهری به صورتی آراسته، هماهنگ و واجد  نظم و زیبایی و بالطبع با ارزش­های بصری تشکیل می­گردد، و از نظر فیزیکی دارای بدنه­ای محصور کننده می­باشد. به عبارتی فضای شهری جزئی از یک شهر است، که بعنوان عرصه عمومی، تجلی­گاه فعالیت­های شهری است.  

برنامه کاربری زمین شهری، یعنی ساماندهی مکانی و فضای فعالیت­ها و عملکردها شهری بر اساس خواست­ها و نیازهای جامعه شهری، این برنامه در عمل، هسته اصلی برنامه­ریزی شهری است و انواع استفاده از زمین را طبقه ­بندی و مکانیابی می­کند. همه نیازهای موجود در محدود شهر، طبق نقشه کاربری زمین مورد بررسی قرار می­گیرند و نوع استفاده از آنها مطابق نیازهای اجتماعی و کالبدی مشخص و تعیین می­شود. 

طرح کاربری زمین شهری، یکی از ابزارهای مهم برای دستیابی به اهداف کلان اجتماعی، اقتصادی و کالبدی است، که نه تنها اثراتی بسیار بر سرمایه­گذاری و تصمیم­های عمومی و خصوصی می­گذارد، بلکه نقشی مهم در میزان رشد شهری و کیفیت محیط کالبدی شهر دارد(سعیدنیا،۱۳۸۲، ص ۱۳).

طرح کاربری زمین هر چند بخشی از یک طرح جامع است، در واقع هسته اصلی طرح محسوب می­شود. براساس طرح کاربری زمین، بخش­های دیگر طرح جامع یعنی شبکه ارتباطی و حمل و نقل، طرح تأسیسات و تجهیزات زیر بنایی، همچون پلان پایه (همکف) برای ساختمان است. در طرح یاد شد چارچوبی می­سازد که در آن، مکان، زمان و ظرفیت عملکردهای گوناگون شهری مشخص می­ شود (سعیدنیا،۱۳۸۲، ص ۱۶).

کاربری زمین شهری در «الشتر» متأسفانه به دلیل عدم توجه کافی بخش­های مرتبط با امور شهری عدم  دقت کافی تهیه کنندگان طرح­های شهری و دخالت دادن نظرات افراد و اشخاص با نفوذ در اجرای این طرح­ها با مشکلات متعددی مواجه است؛ از جمله در قسمت­های از شهر مشاهده گردیده که به جز کاربری مسکونی و کاربری معابر و خیابان، سایر کاربری­ها  بطور علمی و متناسب با نیازهای  شهروندان وجود  ندارد و در بخش­های دیگر شاهد داشتن چند کاربری از یک نوع بوده که عدم توزیع درست کاربری­ها و روند نامناسب توسعه فضای شهری را نشان می­دهد. بر اساس موارد بالا، سوال تحقیق اینگونه مطرح می ­شود:

  • چگونه می­توان با تخصیص بهینه کاربری­های زمین، توسعه فضای شهری را در «شهر الشتر» تحقق بخشید؟

با توجه به سوال تحقیق، فرضیه به صورت زیر طرح گردیده است: 

  • علت اصلی توسعه نامناسب فضای شهری، عدم تخصیص صحیح کاربری­ های زمین شهری و عدم پراکنش اصولی این کاربری­ ها در سطح شهر الشتر می­باشد. 

 

۱-۲- روش تحقیق

روش تحقیق توصیفی – تحلیلی، و مبتنی بر منابع کتابخانه ­ای، اسنادی، الکترونیکی و بررسی­های میدانی است. بر این اساس، ضمن اشاره به سوابق و مبانی نظری تحقیق، مراحل انجام تحقیق به صورت گام به گام در قسمت مواد و روش­ها ارائه شده است، لازم به ذکر است، تشکیل بانک  اطلاعات زمین­ مرجع سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) و بسط عملیات توسط نگارندگان انجام شده است.

 

۲– پیشینه تحقیق

سوابق علمی و اجرایی در زمینه کاربری زمین شهری نشان می­ دهند؛ که متناسب با روند پیشرفت فنآوری­ها، بعد از انقلاب صنعتی تاکنون، رویکردهای برنامه­ریزی کاربری زمین­شهری، دچار تغییر و تحولات متعددی شده است. این وضعیت در طی چند دهه اخیر همگام با رشد سریع جمعیت شهرهای دنیا و بویژه کلان­شهرها، رویکردی تخصصی ­تری پیموده است، بطوریکه سیستم­های پشتیبانی برنامه ­ریزی شهری همانند what if، Cellular Automata برای حل وضعیت­های حال سیستم­های شهری ابداع و مورد استفاده قرار می­گیرند(کیانی، ۱۳۸۳، ۱۴). در دهه اخیر ترکیب کاربری زمین شهری با رویکرد­های توسعه فضای شهری، نیز  وضعیت جدیدتری از سوابق را پیش ­روی دست ­اندرکاران امور شهری  قرار داده  است.

 

جدول شماره ۱. برخی از سوابق مرتبط با کاربری زمین در دهه­ های اخیر (نگارندگان، ۱۳۸۸)

نویسنده یا نویسندگان

عنوان (فعالیت علمی)

توضیحات (اثر علمی)

جولیس و هوان سال ۲۰۰۷

اثر مقررات استفاده از زمین­های محلیدر توسعه شهری در غرب ایالات متحده آمریکا

بررسی اثر استفاده از مقررات محلی در توسعه زمین در پنج ایالت در غرب ایالات متحده (کالیفرنیا، آیداهو،  نوادا، اورگان و واشنگتن) اشاره کرده و تأثیر این قوانین بر توسعه شهر را نشان داده است.

چانگو لوو اجیبین لی سال ۲۰۰۵

گسترش زمین­های شهری و از دست رفتن زمین در چین (مطاله موردی منطقه تیانجین پکن)

به تحلیل تفاوت­های زمانی از گسترش زمین­های شهری و از دست رفتن زمین در میان لایه مختلف شهرها از منطقه (پکن، تیانجین) در چین، و شناسایی و عوامل اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و مکانی که به این تفاوت­ها منجر گردیده، می ­پردازد.

جولیس ما سد سال  ۲۰۰۸

سیاست زمین شهری و الگوهای جدید تصدی: مشروع و غیر قانونی در شهرهای برزیل

مروری تاریخی دارد، در سیاست­های استفاده از زمین و توسعه شهری در برزیل، به ویژه در طول مدت زمانی که این کشور نرخ بالای شهرنشینی را تجربه می­کرد. توضیحات در مورد برنامه ریزی شهری که توسط دولت­های محلی متعددی استفاده شده است.

جیم لوسیگو کیروند سال ۱۹۹۷

گزینه ­های سیاست زمین شهری برای تانزانیا

بحث در مورد زمین شهری و نحوه استفاده از آن برای هر کاربری پرداخته و سیاست تمرکززدایی دولت در طرح­ریزی زمین شهری اشاره دارد.

عدیلی، علیمحمدی، طالعی سال ۱۳۸۷

ارزیابی تناسب کاربری زمین شهری تصمیم­سازی مکانی – گروهی بر مبنای GIS

به ارزیابی تناسب کاربری اراضی شهری به منظور تخصیص هر کاربری به مناسب­ ترین زمین و با هدف برآورد بیشترین کارآیی کاربری تخصیص یافته در ارائه خدمت به شهروندان و دیگر کاربری­ها و فعالیت­های شهری، انجام گرفته است.

محمد تقی رضویان، حبیب بیرامزاده سال ۱۳۸۷

بررسی عملکرد مدیریت شهرهای کوچک در برنامه­ریزی کاربری اراضی (مطالعه موردی: شهر بناب)

تأثیر عملکرد مدیریت شهرهای کوچک در برنامه­ریزی کاربری اراضی مورد ارزیابی و تحلیل قرار گرفته است. عواملی مانند نبود زیرساخت­های لازم، هجوم جمعیت به شهرها، ضعف طرح­های شهری و فقدان مدیریت شهری کارآمد را باعث نابسامانی اراضی شهری می­ داند.

شکل شماره(۱). فرآیند مطالعات کاربری زمین 

 

۴– مواد و روش­ها

مراحل انجام تحقیق به صورت گام به گام در این قسمت ارائه شده است. قبل از توضیح مراحل کار، ابتداء منطقه و محدوده مورد مطالعه و علت انتخاب «شهر الشتر» به عنوان مطالعه موردی بیان گردیده است، سپس حاصل بررسی­های میدانی با روش­های مختلف متنی، جدولی و نقشه­ای نشان داده شده، در ادامه تهیه نقشه دقیق از شهر و گرفتن خروجی با استفاده از قابلیت­های سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) ارائه شده است. میزان و درصد و نحوه پراکندگی کاربری­ها نیز به صورت جداول و نمودارهایی که حاصل محاسبات تحلیلی بوده است، با در نظر گرفتن استانداردها و تولید و تهیه نقشه­های پراکنش کاربری­های شهری در سطح شهر الشتر نیز نشان داده شده است.

 

۴-۱- معرفی شهرستان الشتر

الشتر از شهرهای استان لرستان در غرب ایران که در طول جغرافیای “۵۴ ’۱۴ °۴۸ و عرض جغرافیایی  “۵۸’۵۱°۳۳ واقع گردیده است. این شهر مرکز شهرستان الشتر (یا سلسله) است. همچنین مرکز بخش مرکزی شهرستان الشتر نیز می­باشد. بنابر سرشماری مرکز آمار ایران، جمعیت شهرستان الشتر در سال ۱۳۸۵ برابر با ۵۷۰۳۳  نفر بوده است. از این میان ۲۸۹۳۴ نفر مرد و بقیه زن بوده­اند. این بخش ۱۱۹۶۴ خانوار دارد. جمعیت «شهر الشتر» حدود ۳۰۰۰۰ نفر است، الشتر شهری تاریخی با قدمت نسبتاً زیاد است. به علت قرار گرفتن بر سر راه­های  باستانی اهمیت ویژه‌ای داشته‌است. منطقه الشتر به سبب طبیعت بکرش همیشه مورد توجه قرار می­گرفته است. به­گونه‌ای که محل تفرج  پادشاهان و  امرا بوده است. این منطقه دارای درختان سر به فلک کشیده­ی گردو است که قدمت آنها به زمان ساسانی برمی­گردد[درمنطقه کهمان]. از کهمان در برخی منابع با نام (کی امان که به معنی امانگاه کی یعنی شاه) یاد شده است.

نقشه شماره (۱). موقعیت شهر الشتر  

۴-۲- دلایل انتخاب شهر الشتر

دلایل انتخاب «شهر الشتر» برای «بررسی تحلیل وضعیت کاربری زمین و توسعه فضای شهری» عبارتند از:

  • محدودیت شرایط و معیارهای جغرافیایی منطقه مورد مطالعه شهر الشتر (محدودیت در گسترش افقی شهر)
  • عدم وجود ساختار مدیریتی کارآ و ناظر بر توسعه فضای شهر الشتر
  • عدم وجود برنامه­ریزی­های پویا و کارآمد در راستای حل مسائل و مشکلات موجود
  • فقدان طرح­های راهبردی و علمی در سطح شهر الشتر
  • وجود مسائل و مشکلات خاص شهری از قبیل: محدودیت امکانات و خدمات شهری (در حد بسیار پایین) و نوع پراکنش کاربری­های در سطح شهر(به شیوه بسیار نامناسب).
  • تشکیل پایگاه داده­ها و اطلاعات زمین­مرجع (GIS) بطور جزئی از شهر الشتر توسط نگارندگان
  • شناخت نسبی مسائل و مشکلات موجود و در حال توسعه (آشنایی کامل نسبت به شهر مورد مطالعه).
  • روند رو به افزایش توسعه فضای شهر الشتر به سمت زمین­های مرغوب کشاورزی

 

جدول شماره(۱). مقایسه سرانه کاربری­ها موجود با سرانه استاندارد و میزان فضای مورد نیاز برای هر کاربری برحسب متر مربع (نگارندگان، ۱۳۸۸)

نوع کاربری

سرانه خالص

اختلاف با سرانه استاندارد

فضای مورد نیاز

نوع کاربری

سرانه خالص

اختلاف با سرانه استاندارد

فضای مورد نیاز

مسکونی

۳۳

۲۵+

۰

درمانگاه

۰۵/.

۱۵/.-

۴۵۰۰

اداری

۵۶/.

۹۴/.-

۲۸۲۰۰

ورزشی

۱/.

۳/۹-

۱۱۷۰۰۰

تجاری

۶۱/.

۴/۳۹-

۱۳۱۷۰۰

کشتارگاه

۰۲۶/.

۳۷۴/.-

۱۱۲۲۰

آموزشی

۱۶/.

۴/۲۴-

۱۲۷۲۰۰

قبرستان

۰۵۱/.

۱/۹۴۹-

۵۸۴۷۰

فضای سبز

۲۲/.

۲۷۸-

۸۳۴۰۰

سینما

۰

۳/.

۹۰۰۰

آتش­نشانی

۰۱۶/.

۰۳۴/-.

۱۰۲۰

کتابخانه نه

۰۱/.

۰۵/.

۱۵۰۰

 

 

جدول شماره(۲) .میزان فضای موجود و محل هرکاربری (نگارندگان، ۱۳۸۸)

بیشترین محل قرارگیری

میزان فضای موجود برحسب (مترمربع)

میزان فضای اختصاص داده شده به هر کاربری (درصد)

نوع کاربری

بیشترین محل قرارگیری

میزان فضای موجود برحسب (مترمربع)

میزان فضای اختصاص داده شده به هر کاربری (درصد)

نوع کاربری

بیشترین تراکم در بخش جنوبی

۹۸۱۹۶۲

۴۹/۱۵

مسکونی

مرکز

۴۵۰

۰۲۲/.

دروخانه

در بخش مرکزی خیابان اصلی

۷۲۳۵

۳۶/.

تجاری

شمال و میانه شهر

۳۵۰

۰۱۷/.

کتابخانه

شمال و میانه شهر

۱۷۳۰۰

۸۶/.

اداری

جنوب شرقی

۸۰۰

۰۳۹/.

کشتارگاه

شمال و مرکز

۶۵۰۰

۳۲/.

فضای سبز

شمال غربی

۱۵۴۰

۰۷۷/.

گورستان

درسطح شهرپخش شده(بیشتر شمال)

۲۱۵۲۵

۱/۰۸

آموزشی

مرکزی به سمت شمال وغرب

۱۱۳۶۰

۵۷/.

خدماتی

بخش مرکزی

۲۵۰۰

۱۲/.

مذهبی

جنوب وجنوب شرقی وجنوب غربی

۱۳۲۱۳۶

۶/۶۱

زمین خالی

جنوب و مرکز

۱۷۰۰

۰۸/.

درمانگاه

_

۶۰۸۴۵۰

۳۰/۴۵

سواره­رو پیاده­رو

شمال

۳۰۰۰

۱۵/.

ورزشی

درسطح شهر

۱۹۹۱۱۰

۹/۹۷

سایر

جنوب و غرب

۲۰۶۰

۱۰/.

ترمینال

_

 

۱۹۹۸۴۷۸

۱۰۰

جمع

مرکز

۵۰۰

۰۲۵/.

آتش نشانی

 

 

 

 

 

جدول شماره(۳) .میزان کاربری موجود، پیشنهادی و کمبودها هر کاربری برحسب متر مربع (نگارندگان، ۱۳۸۸)

میزان کمبود

میزان مساحت استاندارد پیشنهادی

میزان مساحت موجود برحسب مترمربع

نوع کاربری

میزان کمبود

میزان مساحت استاندارد پیشنهادی

میزان مساحت موجود برحسب مترمربع

نوع کاربری

۲۷۷۰۰

۴۵۰۰۰

۱۷۳۰۰

اداری

۱۱۷۰۰۰

۱۲۰۰۰۰

۳۰۰۰

ورزشی با تاسیسات

۱۳۱۷۰۰

۱۵۰۰۰۰

۷۲۳۵

تجاری

۹۰۰۰

۹۰۰۰

۰

سینما، تئاتر، سالنهای عمومی

۸۳۵۰۰

۹۰۰۰۰

۶۵۰۰

فضای سبز

۱۱۲۲۰

۱۲۰۰۰

۸۰۰

کشتارگاه

۱۲۵۰۰

۱۵۰۰۰

۲۵۰۰

مذهبی

۵۸۴۶۰

۶۰۰۰۰

۱۵۴۰

گورستان

۴۳۰۰

۶۰۰۰

۱۷۰۰

درمانگاه

 

 

 

 

 

نمودار شماره (۱). نمایش مساحت کاربری­ها (موجود، پیشنهادی و کمبود) در سطح شهر الشتر

 

۵- آزمون فرضیه

       با توجه به بررسی­های انجام شده (نقشه ۱ و جدول ۱ و ۲) در سطح شهر الشتر و نتایج تجزیه و تحلیل داده­ها و اطلاعات حاصل شده (جدول ۳)، فرضیه تحقیق اثبات می­شود. بر این اساس علت اصلی توسعه نامناسب فضای شهری، عدم تخصیص صحیح کاربری­های زمین شهری و عدم پراکنش اصولی این کاربری­ها در سطح شهر الشتر می­باشد.

 

۶– نتیجه ­گیری

نتایج تحقیقات در سطح دنیا نشان می­دهد، در شهرهای برخی از کشورهای پیشرفته هماهنگی و تناسب خوبی بین کاربری زمین شهری و توسعه فضای شهری وجود دارد، توسعه فضای شهری در این کشورها متناسب با کاربری­های زمین شهری توسعه یافته است. در شهرهای مذکور، توسعه فضای شهری با توجه به تخصیص صحیح کاربری­ها انجام گردیده و کاربری­ها­ی سازگار باهم و از استانداردهای متناسب برای توسعه فضای شهری استفاده شده است. اما در مطالعه موردی تحقیق حاضر (شهر الشتر)، بین توسعه فضای شهری و کاربری­های تخصیص داده شد، یک تناسب معنی­داری و هماهنگی وجود ندارد، بطوری ­که سرانه­های اختصاص داده شده به هر کاربری در سطح قابل قبولی نیست. همچنین نحوه قرارگیری کاربری­ها در کنار هم در بیشتر موارد  ناسازگار و از اصول صحیح شهرسازی پیروی ننموده است. بعضاً مشاهده می­گردد، که سرانه اختصاص داده شده به کاربری­ها در اکثر قریب به اتفاق شهرهای کشور از سرانه پایینی برخوردار است و نحوه پراکنش این کاربری­ها در سطح شهرها از اصول خاص که(سازگاری، مطلوبیت، آسایش، هماهنگی هستند) به دور بوده و این عوامل باعث گردیده که توسعه فضای شهری در کشور متناسب با کاربری­ها نباشد. جهت توسعه شهرها خودرو  و  بی­قواره صورت گرفته و مسائل و مشکلات متعدد شهری را به بار آورد. در این بین ملاحظه می­گردد که نفوذ افراد و اشخاص در تغییر کاربری­ها به سود خود بی­تأثیر نبوده است. این وضعیت در کشورهای که اصول علمی شهرسازی را رعایت کرده­اند، کمتر و به ندرت دیده می­شود.

در شهر الشتر «تخصیص کاربری­های» از اصول علمی و صحیح شهرسازی و برنامه ­ریزی شهری پیروی نکرده است. بدین جهت ملاحظه می­شود که اغلب کاربری­ها، متناسب با سرانه­های پیشنهادی نیستند. حتی در اکثر قریب به اتفاق این کاربری­ها از حداقل سرانه استاندارد پیشنهادی، خیلی پایین­تر است، بنابراین شهر الشتر با کمبود زیادی در تخصیص سرانه­های استاندارد مواجه است. از طرفی، «نحوه پراکنش» این کاربری­ها در سطح شهر نیز متأثر از تخصیص کاربری­های موجود نبوده است. همانطوری که در اصل مقاله ذکر گردید، بیشتر کاربری­های فضای سبز، خدماتی، اداری، درمانگاه در قسمت مرکزی و شمالی شهر قرار گرفته و قسمت­های جنوبی، غربی و شرق شهر (بجز کاربری مسکونی)، بندرت به کاربری دیگری اختصاص داده شده است. به دلیل تخصیص کاربری­ها در قسمت شمالی شهر این قسمت از شهر بسیار سریع­تر از نواحی دیگر شهر گسترش یافته است.

قطعه­ بندی­ها و بلوک ­بندی­ها منظم زمین از سوی مجریان طرح­های شهری نیز بیشتر متوجه این قسمت بوده است. بنابراین، کمتر به قطعه­بندی اصولی و درست دیگر نواحی توجه گردیده و در عمل اجرای از سوی مسئولین شهری این را به وضوح می­توان ملاحظه نمود. بعضاً مشاهده گردیده در دیگر نواحی شهر مردم به سلیقه خود اقدام به قطعه­بندی و تخصیص زمین به کاربری­ها را داشته ­اند، که موجب بی­نظمی و عدم رعایت استانداردهای مورد نظر و بی­نظمی شهر، کوچه­های به نسبت قسمت شمالی تنگ­تر و نظم خاصی ندارند، که به سهم خود توسعه شهر را از آن حالت موزون و متناسب و هماهنگ باز داشته است.  در صورت ادامه این روند شهر در قسمت­های که ذکر گردید، به بخش­های حاشیه­ای و زاغه­نشین تبدیل شده در آن صورت مشکلاتی که با یک طرح ساده و پیگری مسئولین به راحتی قابل حل بوده، به یک معضل شهری تبدیل می­شود. البته در قسمت­های جنوبی، غربی و شرق شهر «زمین خالی» به اندازه کافی وجود دارد، بنابراین برنامه­ریزی علمی در جهت تخصیص کاربری­های با توجه به معیارهای مورد نظر وجود دارد. در صورت رعایت موارد مطرح شده، از رشد طولی و گسترش شهر به سمت زمین­های مرغوب کشاورزی در قسمت­های شمالی شهر تا حدوی کاسته می­شود. این وضعیت با ارائه طرح­های علمی و راهبردهای نوین برنامه­ریزی کاربری زمین شهری، توسط بخش­های علمی و اجرایی قابل حل و اجراست. بر این اساس طرح­های شهری در الشتر می­بایست تمرکز بیشتری بر تخصیص صحیح سرانه­ها و نحوه پراکنش کاربری زمین شهر داشته باشد. در صورت اجرای طرح­های راهبردهای زمین­شهری و توجه به ملاحظات و موارد مطرح شده در تحقیق حاضر، و مهم­تر از همه توجیه شیوه­های مشارکتی و ارائه بازتاب­های مثبت اجرای طرح، نظرات شخصی افراد سودجو کاهش می­یابد، و شهر الشتر در راه رسیدن به اهداف توسعه پایدار کاربری زمین شهری(توسعه موزون و هماهنگ در کل شهر) نزدیک­تر می­سازد.

 

۷– پیشنهادات

پیشنهادت ارائه گردیده در اینجا جدا از اضافه کردن سرانه به هر یک از کمبودهای کاربری­هاست که در سطح شهر وجود دارد این پیشنهادات جهت توسعه موزون و هماهنگ شهر و استفاده صحیح تر ار اراضی شهری و ارائه خدمات رسانی بهتر و بالا بردن ضریب سلامتی و ایمنی افراد ساکن در شهر بوده.

  • در قسمت جنوبی و غربی شهر بجر کاربری مسکونی کاربری دیگری وجود ندارد، پیشنهاد می­گردد; که مسئولین ومجریان طرح­ها به این نکته توجه کرده و در اختصاص دادن حداقل فضای سبز یا خدماتی به این قسمت­ها شهر نیز اقدام نمایند.

 

  • کشتارگاه شهر در قسمت جنوب شرقی شهر در میان محله مسکونی واقع گردیده پیشنهاد می­گردد; که مکان آن را به قسمت­های پاینتر از محلات مسکونی انتقال داده­ شود.

 

نقشه شماره(۲). فضای سبز 

نقشه شماره(۳). زمین خالی پیشنهادی برای فضای سبز 

 

  • با توجه به اینکه قسمت شمالی شهر از زمین­های کشاورزی مرغوب برخودار است پیشنهاد می­گردد; در طرح­های آینده کاربری­های در قسمت­های جنوبی و غربی شهر که زمین ارزانتر و به اندازه کافی وجود دارد اختصاص دهند.
  • حتماً نسبت به احداث محل­های بازی در چهار گوشه شهر برای تمامی گروه­ها­ی سنی اقدام شود، تا کمتر شاهد بازی کردن کودکان و نوجوانان در سطح خیابان­ها­ی شهر باشیم، چنانچه محقق گردد  سرانه ورزشی شهر نیز بالا می­رود.
  • چندین فضای آموزشی دوره­های ایتدایی در کنار خیابان اصلی شهر احداث گردیده است، پیشنهاد می­گردد; نسبت به تعویض محل آنها با دوره بالاتر اقدام  نمایند، تا شاهد حوادث ناگوار نباشیم.

نقشه شماره (۴). محل قرارگیری فضای آموزشی نسبت به خیابان 

در قسمت­های جنوبی، جنوب­غرب و جنوب­شرق، شکل کوچه­ها نامنظم و بی­قواره است. پیشنهاد می­گردد; در طرح­های آتی نسبت به طرح کاربری زمین در این نواحی به شکل منظم و نظارت بر اجرای آن دقت بیشتری صورت گرفته شود، تا شهروندان با خواسته­ها و سلیقه­های خود نسبت به تغییر شکل کوچه­ها نکنند.

منابع و مآخذ

  1. ۱. بحرینی، سید حسین. تحلیل فضاهای شهری؛ در رابطه با الگوهای رفتاری استفاده کنندگان و ضوابطی برای طراحی، دانشگاه تهران، سال
  2. پورمحمدی، محمدرضا؛ برنامه­ریزی کاربری زمین شهری، انتشارات سمت، سال ۱۳۸۲.
  3. رضویان، محمدتقی؛ بیرامزاده، حبیب؛ بررسی عملکرد مدیریت شهرهای کوچک در برنامه­ریزی کاربری اراضی (مطالعه موردی: شهر بناب) ، سال ۱۳۸۷.
  4. سعیدنیا، احمد؛. کاربری زمین، سازمان شهرداریهای کشور، سال ۱۳۸۲.
  5. شعیه، اسماعیل؛ مقدمه­ای بر برنامه­ریزی شهری، دانشگاه علم و صنعت ایران مرکز انتشارات، سال ۱۳۷۹.
  6. شعیه، اسماعیل؛ با شهر و منطقه در ایران، دانشگاه علم و صنعت ایران، سال ۱۳۸۶.
  7. عدیلی، اسماعیل؛ و همکاران، به بررسی ارزیابی تناسب کاربری زمین شهری تصمیم سازی مکانی­ گروهی بر مبنای GIS، سال ۱۳۸۷ ۹. عزیزی، محمدمهدی؛ سال ۱۳۸۶، تراکم در شهرسازی: اصول و معیارهای تعیین تراکم شهری، دانشگاه تهران
  8. کوین لینچ؛ (مترجم)، مزینی، منوچهر؛ سیمای شهر، دانشگاه تهران ، سال .۱۳۸۷
  9. ۱۱. کیانی، اکبر؛ شبیه‏سازی و ارزیابی کارآیی سنسورهای هوشمند و آتوماتای سلولی در تحلیل کاربری فیزیکی ابرنقشه شهر (مطالعه موردی: کلانشهر تهران)، رساله دکتری، گروه جغرافیا، دانشگاه تربیت مدرس، ۱۳۸۳.
  10. مجتهدی، احمد؛ شهر و مسائل مربرط به آنها، انتشارات مشعل اصفهان ، سال۱۳۴۹
  11. مرتضایی، فرهاد؛ سال ۱۳۸۲، طراحی فضای شهری، شرکت پردازش برنامه­ریزی شهری

۱۴ . سایت مرکز آمار ایران (۱۳۸۵)، ۲۷/۸/ ۱۳۸۸، www.amar.sci.org

  1. ۱۵. زیاری، کرامت اله؛ همکاران، سایت مرجع دانش، ۲۴/۸/۱۳۸۸، civilica.com
  2. محسن سورگی؛ سایت همکلاسی، ۲۶/۸/۱۳۸۸. http://www.hamkelasy.com/content/view/

 

 JunJie Wu, Seong-Hoon Cho, The effect of local land use regulations on urban development in the Western United States7 2007

JM Lusugga Kironde, Land policy options for urban Tanzania1997

Xiubin Li, Hui Xie, Changhe Lu, Urban land expansion and arable land loss in China—a case study of Beijing–Tianjin–Hebei region 2005    

Joseli Macedo , April 2008, Urban land policy and new land tenure paradigms: Legitimacy vs. legality in Brazilian cities 2008

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *